Sau tuyên bố mới của Thủ tướng Andrej Babiš về việc tăng cường quản lý kratom tại Cộng hòa Séc, cuộc tranh luận xung quanh Luật Kratom (Lex kratom) đang tiếp tục thu hút sự chú ý của giới chuyên gia, doanh nghiệp và các nhà lập pháp. Trong khi nhiều biện pháp kiểm soát mới nhận được sự đồng thuận, một số đề xuất khác vẫn gây ra không ít tranh cãi, đặc biệt là kế hoạch cấm bán hàng trực tuyến.
Theo kế hoạch được công bố, từ năm 2026 kratom – chất được xếp vào nhóm chất hướng thần điều biến (psychomodulatory substances) – sẽ chịu sự quản lý chặt chẽ hơn. Việc kinh doanh sẽ chỉ được phép thực hiện bởi các đơn vị có giấy phép và đáp ứng các điều kiện do pháp luật quy định.
UPEL ủng hộ tăng độ tuổi mua hàng và áp thuế
Viện Pháp luật Châu Âu (UPEL) đánh giá tích cực một số biện pháp mới được Chính phủ đề xuất, bao gồm nâng độ tuổi mua kratom lên 21 tuổi, áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt và chuyển sang mức thuế VAT tiêu chuẩn.
Theo bà Vladěna Sobasová, chuyên gia về nghiện chất và phụ trách quan hệ chiến lược – pháp lý của UPEL, đây là những công cụ quản lý hợp lý giúp tăng cường bảo vệ thanh thiếu niên, đồng thời vẫn duy trì hoạt động của thị trường hợp pháp.
Bên cạnh đó, UPEL cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường xử lý các đơn vị kinh doanh trái phép. Theo luật sư Jan Farkač, Chủ tịch Hội đồng quản trị UPEL, thị trường bất hợp pháp hiện là rủi ro lớn nhất đối với người tiêu dùng và trẻ vị thành niên. Tổ chức này hiện đang phối hợp với các cơ quan nhà nước để phát hiện và báo cáo các trường hợp bán hàng trái phép trên thị trường.
Cấm bán online: Giải pháp hay tạo thêm thị trường ngầm?
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Luật Kratom là đề xuất chấm dứt hoạt động bán các chất hướng thần điều biến qua internet từ ngày 1/1/2027.
Chính phủ cho rằng biện pháp này sẽ giúp kiểm soát người mua hiệu quả hơn. Tuy nhiên, UPEL lại bày tỏ sự hoài nghi. Theo bác sĩ Pavel Kubů, Chủ tịch Hội đồng Khoa học của UPEL, không phải khu vực nào tại Séc cũng có cửa hàng chuyên doanh. Nếu kênh bán hàng trực tuyến bị loại bỏ hoàn toàn, một bộ phận người tiêu dùng có thể chuyển sang các nguồn cung cấp bất hợp pháp, nơi không có sự kiểm soát về chất lượng sản phẩm, độ an toàn hay việc bảo vệ người chưa thành niên.
Thay vì cấm hoàn toàn, UPEL đề xuất tăng cường các biện pháp xác minh độ tuổi trong thương mại điện tử thông qua danh tính ngân hàng hoặc các hình thức nhận diện điện tử đáng tin cậy khác. Theo tổ chức này, đây có thể là giải pháp cân bằng hơn giữa mục tiêu bảo vệ người tiêu dùng và duy trì thị trường hợp pháp.
Thuế và chi phí cấp phép cũng là vấn đề được quan tâm
Ngoài quy định về bán hàng trực tuyến, UPEL cũng cảnh báo về nguy cơ nếu gánh nặng thuế và chi phí cấp phép tăng quá cao.
Theo ông Jan Farkač, việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt là hợp lý, nhưng mức thuế cần được thiết lập ở ngưỡng phù hợp. Nếu giá sản phẩm tăng mạnh do thuế hoặc phí giấy phép, người tiêu dùng có thể tìm đến thị trường bất hợp pháp với giá rẻ hơn.
Ông cũng cho rằng việc tăng mạnh chi phí giấy phép có thể khiến các doanh nghiệp nhỏ rời bỏ thị trường, tạo thêm cơ hội cho các nhà nhập khẩu và người bán hàng trái phép hoạt động.
Doanh nghiệp Việt tại Séc nên theo dõi điều gì?
Mặc dù các thay đổi hiện tập trung vào kratom, nhưng cuộc tranh luận xung quanh Luật Kratom cho thấy xu hướng quản lý ngày càng chặt chẽ hơn đối với các sản phẩm có liên quan đến sức khỏe cộng đồng tại Séc.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, thương mại điện tử hoặc kinh doanh các sản phẩm thuộc diện quản lý đặc biệt, việc theo dõi các thay đổi về cấp phép, thuế và điều kiện bán hàng sẽ ngày càng quan trọng.
Quan điểm của UPEL là chính sách hiệu quả cần đạt được sự cân bằng giữa bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ người trẻ và duy trì một thị trường hợp pháp đủ sức cạnh tranh với các kênh bán hàng bất hợp pháp. Đây cũng là vấn đề được kỳ vọng sẽ tiếp tục được thảo luận trong quá trình hoàn thiện Luật Kratom trong thời gian tới.
