Một cuộc tranh luận đáng chú ý đang diễn ra tại Cộng hòa Séc liên quan đến tương lai của kratom – loại chất điều biến tâm thần đã được đưa vào khuôn khổ quản lý pháp luật từ cuối năm 2025.
Trong khi xuất hiện những đề xuất về việc cấm bán kratom hợp pháp, Viện Nghiên cứu Pháp luật Châu Âu (UPEL) cho rằng đây không phải là giải pháp phù hợp. Theo tổ chức này, việc cấm hoàn toàn sẽ không làm biến mất nhu cầu sử dụng mà có nguy cơ đẩy người tiêu dùng sang thị trường bất hợp pháp, nơi không có kiểm soát về chất lượng, độ tuổi người mua hay nguồn gốc sản phẩm.
Kratom hiện đã nằm trong hệ thống quản lý nghiêm ngặt
Theo UPEL, kratom hiện không còn được kinh doanh trong môi trường tự do như trước đây.
Tại Séc, sản phẩm này đã được xếp vào nhóm chất điều biến tâm thần (PML), đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều điều kiện như:
- Có giấy phép kinh doanh.
- Tuân thủ giới hạn hoạt chất.
- Kiểm soát chất lượng và từng lô hàng.
- Cung cấp thông tin bắt buộc cho người tiêu dùng.
- Ngăn chặn việc tiếp cận của người chưa thành niên.
Theo đánh giá của UPEL, đây là một trong những mô hình quản lý kratom nghiêm ngặt nhất tại châu Âu hiện nay.
UPEL lo ngại điều gì nếu kratom bị cấm?
Ông Pavel Kubů, Chủ tịch Hội đồng Khoa học của UPEL, cho rằng nếu nhà nước cấm thị trường hợp pháp thì những doanh nghiệp đang đầu tư vào giấy phép, kiểm nghiệm chất lượng và tuân thủ quy định sẽ là nhóm bị ảnh hưởng đầu tiên.
Trong khi đó, nhu cầu của người tiêu dùng có thể chuyển sang:
- Các e-shop hoạt động trái phép.
- Hàng nhập khẩu không rõ nguồn gốc.
- Sản phẩm không qua kiểm nghiệm.
- Các chất hướng thần nguy hiểm hơn.
Theo UPEL, điều này có thể khiến nhà nước mất khả năng kiểm soát thị trường thay vì tăng cường bảo vệ người tiêu dùng.
Nhà nước đang tăng cường xử lý thị trường bất hợp pháp
UPEL đánh giá tích cực việc các cơ quan chức năng như Hải quan, Cảnh sát Séc, Thanh tra Thương mại và các cơ quan giám sát khác đã bắt đầu tăng cường kiểm tra sau khi hệ thống quản lý mới được áp dụng.
Theo tổ chức này, hướng đi phù hợp là xử lý mạnh các đối tượng bán hàng trái phép, chặn các e-shop bất hợp pháp và loại bỏ những sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng thay vì xóa bỏ toàn bộ thị trường hợp pháp.
Những sản phẩm rủi ro cao cần được kiểm soát đặc biệt
UPEL cũng cảnh báo về các sản phẩm kratom có hàm lượng hoạt chất cao, đặc biệt là các sản phẩm chứa nồng độ lớn 7-hydroxymitragynine hoặc các dạng chiết xuất được tăng cường hoạt chất.
Theo tổ chức này, các sản phẩm vượt quá giới hạn cho phép hoặc được bán mà không có giấy phép cần trở thành đối tượng kiểm tra và xử lý của cơ quan chức năng.
Theo số liệu được UPEL công bố, lượng kratom nhập khẩu vào Séc đã tăng mạnh trong những năm gần đây:
- 31 tấn năm 2021.
- 66 tấn năm 2022.
- 192 tấn năm 2023.
- 356 tấn năm 2024.
- 490 tấn năm 2025.
Dữ liệu ban đầu của năm 2026 cho thấy lượng nhập khẩu đã bắt đầu giảm sau khi hệ thống quản lý mới có hiệu lực. Tuy nhiên, theo UPEL, những con số này cho thấy nhu cầu thực tế trên thị trường vẫn rất lớn và khó có thể biến mất chỉ bằng biện pháp cấm đoán.
UPEL đề xuất quản lý chặt hơn thay vì cấm
Thay vì cấm hoàn toàn, UPEL đề xuất:
- Nâng độ tuổi mua kratom lên 21 tuổi.
- Áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt.
- Sử dụng một phần nguồn thu cho công tác phòng ngừa và nghiên cứu.
- Hạn chế quảng cáo mạnh hơn, đặc biệt trên môi trường trực tuyến.
- Tăng cường kiểm tra các doanh nghiệp được cấp phép và không được cấp phép.
- Tiếp tục kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm và kiểm soát từng lô hàng.
Theo UPEL, các cửa hàng chuyên biệt được cấp phép cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về rủi ro, liều lượng sử dụng và hướng dẫn người tiêu dùng tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết.
Doanh nghiệp Việt tại Séc cần theo dõi điều gì?
Hiện tại chưa có quyết định cuối cùng về việc cấm kratom tại Séc. Tuy nhiên, cuộc tranh luận đang cho thấy một xu hướng rõ ràng: nhà nước muốn kiểm soát chặt hơn thị trường này, nhưng vẫn tồn tại sự khác biệt lớn về cách thức thực hiện.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, phân phối hoặc thương mại điện tử liên quan đến kratom, những vấn đề cần đặc biệt theo dõi gồm:
- Khả năng nâng độ tuổi mua lên 21.
- Thuế tiêu thụ đặc biệt mới.
- Các quy định quảng cáo nghiêm ngặt hơn.
- Kiểm tra và cấp phép chặt chẽ hơn.
- Tương lai của hoạt động bán hàng trực tuyến.
Cuộc tranh luận hiện nay không chỉ là câu chuyện về kratom mà còn phản ánh cách Cộng hòa Séc đang tìm kiếm sự cân bằng giữa bảo vệ sức khỏe cộng đồng, kiểm soát thị trường và duy trì môi trường kinh doanh hợp pháp. Kết quả của quá trình này có thể ảnh hưởng đáng kể đến toàn bộ thị trường trong những năm tới.
