Sau gần hai năm chuẩn bị kể từ khi được thông qua vào năm 2024, Hiệp ước mới về Di cư và Tị nạn của Liên minh châu Âu (New Pact on Migration and Asylum) sẽ chính thức được triển khai đầy đủ từ ngày 12/06/2026. Đây được xem là bước thay đổi lớn trong chính sách di cư của EU nhằm siết chặt kiểm soát biên giới, thống nhất quy trình xử lý người di cư và giảm áp lực cho các quốc gia cửa ngõ của khối.
Một trong những thay đổi quan trọng nhất là EU sẽ áp dụng quy trình sàng lọc bắt buộc đối với người nhập cư ngay tại biên giới. Trước đây, việc kiểm tra và xử lý hồ sơ di cư giữa các nước thành viên còn thiếu đồng bộ, nhưng theo cơ chế mới, toàn bộ người nhập cư trái phép vào lãnh thổ EU sẽ phải trải qua quy trình kiểm tra chung.
Theo đó, cơ quan chức năng sẽ thu thập dấu vân tay và dữ liệu khuôn mặt của người nhập cư, sau đó tải toàn bộ dữ liệu sinh trắc học lên hệ thống Eurodac – cơ sở dữ liệu chung của toàn EU. Việc này giúp các nước thành viên chia sẻ thông tin thống nhất và theo dõi lịch sử di cư trong toàn khối.
Song song với đó, EU sẽ tiến hành đánh giá nhanh về an ninh và y tế trong thời gian tối đa 7 ngày. Sau quá trình này, cơ quan chức năng sẽ quyết định người đó có đủ điều kiện tiếp tục quy trình xin tị nạn hay bị chuyển sang diện xử lý trục xuất nhanh.
Điểm được xem là cốt lõi của hiệp ước mới là “Thủ tục quá cảnh biên giới nhanh” (Border Procedures). Cơ chế này nhằm giảm tải cho hệ thống tị nạn bằng cách xử lý nhanh các trường hợp bị đánh giá có nguy cơ “trốn ở lại” hoặc có khả năng thấp được chấp thuận tị nạn.
Cụ thể, những người đến từ các quốc gia có tỷ lệ được chấp thuận tị nạn dưới 20% sẽ bị áp dụng quy trình rút gọn. Trong thời gian xử lý hồ sơ, họ sẽ được lưu trú tại các trung tâm tiếp nhận gần biên giới thay vì được phép di chuyển sâu vào nội địa EU. Nếu hồ sơ bị từ chối, việc trục xuất sẽ được thực hiện ngay tại khu vực biên giới.
Bên cạnh kiểm soát biên giới, EU cũng triển khai cơ chế “Đoàn kết bắt buộc” (Mandatory Solidarity) nhằm giảm áp lực cho các quốc gia tuyến đầu như Hy Lạp, Ý hay Tây Ban Nha – những nơi tiếp nhận lượng lớn người di cư từ bên ngoài châu Âu.
Theo cơ chế này, các quốc gia thành viên EU sẽ phải lựa chọn giữa hai phương án: hoặc tiếp nhận một phần người di cư từ các nước cửa ngõ, hoặc đóng góp tài chính vào quỹ chung của EU. Mức đóng góp được nhắc tới là khoảng 20.000 euro cho mỗi trường hợp từ chối tiếp nhận.
Đối với các trường hợp người Việt xin tị nạn tại châu Âu, hiện chưa có quy định riêng nào được công bố theo hiệp ước mới. Tuy nhiên, chính sách thực tế tại Đức – quốc gia có cộng đồng người Việt lớn nhất EU – cho thấy việc được cấp quy chế bảo vệ hiện rất hiếm.
Theo số liệu được dẫn từ Cơ quan Liên bang về Di trú và Người tị nạn Đức (BAMF), trong hai tháng đầu năm 2026 có 308 đơn xin tị nạn của công dân Việt Nam tại Đức, nhưng không có trường hợp nào được cấp quy chế bảo vệ.
Trong khi đó, các tuyến vượt biên sang Anh bằng thuyền nhỏ cũng đang bị kiểm soát chặt hơn. Một số báo Anh gần đây cho biết nhiều trường hợp vượt biển hiện xuất phát từ bờ biển của Bỉ thay vì Pháp. Anh và Pháp thời gian qua đã ký thêm nhiều thỏa thuận nhằm ngăn chặn hoạt động vượt eo biển Manche từ châu Âu lục địa sang Anh, trong đó có các trường hợp liên quan đến người di cư từ Việt Nam.
Nhìn rộng hơn, việc EU triển khai đầy đủ Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới cho thấy khối này đang chuyển sang một giai đoạn quản lý di cư cứng rắn và đồng bộ hơn, với trọng tâm là kiểm soát dữ liệu, siết chặt biên giới và đẩy nhanh quy trình xử lý hồ sơ trên toàn châu Âu.
Nguồn: vietnewsuk
