Chiều 23/5/2026, tại Galeria pod Okiem trên phố Grójecka, quận Ochota, thủ đô Warszawa, đã diễn ra buổi giao lưu đặc biệt dành cho dịch giả Nguyễn Văn Thái – người được xem như một trong những cây cầu quan trọng đưa văn học Ba Lan đến gần hơn với độc giả Việt Nam.
Sự kiện diễn ra trong không gian ấm cúng giữa những ngày cuối tháng Năm của Warszawa, quy tụ đông đảo khách mời trong giới văn hóa, cộng đồng người Việt tại Ba Lan cùng nhiều đại diện địa phương. Không chỉ là một buổi tọa đàm văn học, chương trình còn trở thành cuộc gặp gỡ giàu cảm xúc giữa văn chương, âm nhạc và ký ức lịch sử.
Trong nhiều năm qua, dịch giả Nguyễn Văn Thái đã chuyển ngữ nhiều tác phẩm kinh điển và hiện đại của văn học Ba Lan sang tiếng Việt như Pan Tadeusz của Adam Mickiewicz, Chłopi (Nông dân) của Władysław Reymont, Flights của nhà văn đoạt Nobel Olga Tokarczuk hay gần đây là “Tối đen, gần như đêm” của Joanna Bator.
Điều đặc biệt là ông không xuất thân từ lĩnh vực văn chương. Ông từng tốt nghiệp Khoa Trắc địa và Bản đồ học của Đại học Công nghệ Warsaw, sau đó bảo vệ học vị tiến sĩ và habilitation trong lĩnh vực trắc địa cao cấp và thiên văn trắc địa. Từ một người nghiên cứu khoảng cách địa lý và bầu trời, ông lại trở thành người kết nối hai nền văn hóa bằng ngôn ngữ và văn học.
Buổi giao lưu có sự tham dự của ông Phạm Hải Linh – Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan, phụ trách văn hóa và báo chí; các ủy viên Hội đồng quận Ochota, trong đó có bà Cao Hồng Vinh – người khởi xướng chương trình; các thành viên Hội đồng Cao cấp quận Ochota; ông Mariusz Piotr Twardowski – người điều hành chương trình; cùng ông Nguyễn Đức Thảo (Tadek) phụ trách phiên dịch tiếng Việt.
Một trong những điểm nhấn của chương trình là phần biểu diễn nghệ thuật của các nghệ sĩ Quyền Kim Trang, Victoria Hòa Trần và Angela Mai Nguyen. Tiếng đàn T’rưng của Việt Nam hòa cùng âm thanh cello châu Âu và đặc biệt là bản Polonaise nổi tiếng trong bộ phim Pan Tadeusz đã tạo nên không gian giao thoa văn hóa đầy cảm xúc.
Không khí khán phòng trở nên đặc biệt khi nhiều khách mời Ba Lan và Việt Nam cùng hòa giọng hát theo tiếng đàn, thậm chí một vị khách Ba Lan còn ngẫu hứng chơi harmonica giữa chương trình. Khoảnh khắc ấy khiến ranh giới ngôn ngữ gần như biến mất, nhường chỗ cho sự đồng điệu giữa âm nhạc và con người.
Sự kiện cũng mang tới nhiều xúc động khi các sinh viên Việt Nam thế hệ thứ hai, thứ ba tại Ba Lan đọc những trích đoạn văn học bằng cả tiếng Việt lẫn tiếng Ba Lan. Hai ngôn ngữ tưởng chừng xa lạ lại trở nên gần gũi qua những trang sách và cảm xúc chung.
Ít người biết rằng dịch giả Nguyễn Văn Thái cũng từng là Chủ tịch đầu tiên của Hội Người Việt Nam tại Ba Lan và đã mang quốc tịch Ba Lan từ năm 2013. Trong hành trình nhiều thập kỷ ấy, ông trở thành biểu tượng cho sự gắn kết văn hóa giữa hai dân tộc.
Phát biểu tại chương trình, ông Phạm Hải Linh đánh giá cao những đóng góp của dịch giả Nguyễn Văn Thái không chỉ trong lĩnh vực văn học mà còn trong ngoại giao văn hóa giữa Việt Nam và Ba Lan. Theo ông, những cây cầu văn hóa đôi khi được xây dựng không phải bằng các diễn đàn chính trị mà bằng sách vở, thơ ca và những giá trị tinh thần đi qua thời gian.
Buổi giao lưu cũng lắng lại với phần chia sẻ của hai nhân chứng lịch sử Ba Lan là Trung úy Jan Witkowski – cựu thành viên lực lượng khởi nghĩa Warszawa năm 1944 – và ông Romuald Balikowski, người từng bị giam trong các trại lao động thời Đức Quốc xã. Những ký ức về giai đoạn thơ ca và sáng tác từng bị cấm đoán khiến nhiều người xúc động và càng cảm nhận rõ hơn giá trị của tự do sáng tạo.
Đối với cộng đồng người Việt đang sinh sống tại Ba Lan, dịch giả Nguyễn Văn Thái không chỉ là người chuyển ngữ các tác phẩm văn học, mà còn là người giúp nhiều thế hệ người Việt hiểu hơn về đất nước Ba Lan – quê hương thứ hai của mình.
Bởi sau tất cả, điều còn ở lại vượt lên trên mọi khoảng cách địa lý không phải là những đường biên trên bản đồ, mà là những ngôn từ có thể chạm tới trái tim con người.
Nguồn: Quê Việt
