Một báo cáo vừa được công bố bởi tổ chức The 88 Project đã đưa ra nhận định rằng Việt Nam đang gia tăng việc sử dụng các điều luật có phạm vi diễn giải rộng để xử lý những người mà chính quyền xem là đe dọa đối với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
Theo tổ chức này, năm 2025 ghi nhận số vụ bắt giữ mang động cơ chính trị cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, đây là đánh giá từ một tổ chức nhân quyền độc lập và phía Bộ Ngoại giao Việt Nam, theo bài báo gốc, chưa đưa ra phản hồi đối với các kết luận này.
Báo cáo ghi nhận điều gì?
The 88 Project cho biết họ đã thống kê 56 trường hợp bắt giữ trong năm 2025 mà tổ chức xác định có liên quan đến yếu tố chính trị. Đây là năm thứ ba liên tiếp số vụ việc tăng và cao gấp đôi so với năm 2022.
Tổ chức này lưu ý rằng con số trên chỉ bao gồm những trường hợp có thể xác định được danh tính và theo dõi đầy đủ hồ sơ. Vì vậy, theo đánh giá của họ, số lượng thực tế có thể cao hơn.
Điều 331 tiếp tục là trọng tâm của báo cáo
Một nội dung được nhắc đến nhiều trong báo cáo là Điều 331 của Bộ luật Hình sự Việt Nam, quy định về hành vi “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước”, với mức hình phạt có thể lên tới bảy năm tù.
Theo The 88 Project, các cơ quan chức năng ngày càng sử dụng điều luật này trong nhiều vụ án mà tổ chức cho là liên quan đến việc bày tỏ quan điểm hoặc chỉ trích chính quyền.
Báo cáo cũng dẫn lại quan điểm trước đó của Human Rights Watch, cho rằng phạm vi áp dụng Điều 331 đã mở rộng từ các vụ việc liên quan đến hoạt động nhân quyền sang cả những người phản ánh các vấn đề xã hội như quyền sử dụng đất, tự do tôn giáo, quyền của cộng đồng bản địa hay các cáo buộc tham nhũng.
Những trường hợp được đề cập
The 88 Project liệt kê chi tiết từng vụ việc mà tổ chức xác định là có yếu tố chính trị trong năm 2025.
Trong số đó có ba người điều hành kênh YouTube “Người Đưa Tin”, bị cáo buộc đăng tải các video có nội dung bị cho là xuyên tạc và vi phạm Điều 331.
Báo cáo cũng đề cập đến một nhà hoạt động của cộng đồng người Thượng bị bắt tại Thái Lan rồi bị dẫn độ về Việt Nam; một nhà văn bất đồng chính kiến bị cáo buộc tuyên truyền chống Nhà nước; cùng một người hỗ trợ người dân tỉnh Hà Tĩnh khiếu nại về việc bồi thường đất phục vụ dự án xây dựng đường cao tốc.
Vì sao báo cáo cho rằng xu hướng này đang gia tăng?
Theo The 88 Project, việc gia tăng các vụ bắt giữ phản ánh lo ngại của giới lãnh đạo Việt Nam về nguy cơ xảy ra các cuộc biểu tình hoặc phong trào thay đổi chính trị theo mô hình các cuộc “cách mạng màu” từng diễn ra ở một số quốc gia.
Báo cáo cũng cho rằng Việt Nam và Trung Quốc có chung mối quan tâm đối với vấn đề này. Tác giả dẫn thông tin từ Tân Hoa Xã cho biết hai nước từng nhất trí tăng cường hợp tác nhằm bảo đảm an ninh chính trị và phòng ngừa các “cuộc cách mạng màu”.
Đồng Giám đốc The 88 Project, Ben Swanton, nhận định rằng không gian dành cho các tiếng nói phản biện tại Việt Nam đã thu hẹp đáng kể so với giai đoạn những năm 2010, khi các tổ chức xã hội dân sự còn có điều kiện tham gia đóng góp ý kiến chính sách ở mức độ nhất định.
Phản hồi từ phía Việt Nam
Theo bài báo, Bộ Ngoại giao Việt Nam không phản hồi yêu cầu bình luận về những nội dung được nêu trong báo cáo của The 88 Project.
Do đó, các nhận định về nguyên nhân, xu hướng hay mục đích của các vụ bắt giữ trong bài viết đều là quan điểm của tổ chức này và chưa có phản hồi chính thức từ phía cơ quan chức năng Việt Nam.
Góc nhìn rộng hơn
Báo cáo của The 88 Project là một trong nhiều tài liệu thường niên được các tổ chức nhân quyền quốc tế công bố nhằm theo dõi tình hình quyền con người tại Việt Nam.
Trong khi các tổ chức như The 88 Project hay Human Rights Watch cho rằng phạm vi áp dụng một số điều luật đang ngày càng mở rộng đối với các tiếng nói chỉ trích, phía Việt Nam nhiều lần khẳng định việc xử lý các cá nhân vi phạm đều được thực hiện theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự xã hội và lợi ích của Nhà nước.
Sự khác biệt trong cách nhìn nhận này tiếp tục là một trong những chủ đề thường xuyên xuất hiện trong các cuộc đối thoại giữa Việt Nam và các tổ chức quốc tế về quyền con người.
