Trong nhiều năm qua, Cộng hòa Séc liên tục đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động kéo dài ở nhiều lĩnh vực then chốt như công nghiệp, dịch vụ, y tế, vận tải và chăm sóc xã hội. Trước thực tế này, Chính phủ Séc đang hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật người nước ngoài (Cizinecký zákon) nhằm điều chỉnh toàn diện cơ chế tuyển dụng, quản lý và sử dụng lao động đến từ các nước thứ ba ngoài Liên minh châu Âu. Luật mới được kỳ vọng sẽ tạo ra khung pháp lý minh bạch, hiệu quả và phù hợp hơn với nhu cầu thị trường lao động, đồng thời cũng đặt ra các yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hơn đối với doanh nghiệp và các đơn vị trung gian tuyển dụng.
Nhằm làm rõ các nội dung pháp lý trọng tâm và tác động thực tiễn của dự luật, Phòng Thương mại Cộng hòa Séc (Hospodářská komora ČR) tổ chức buổi gặp gỡ chuyên môn về lao động và di trú vào ngày 19/01/2026 tại Praha, với sự tham gia của đại diện các bộ ngành chủ chốt và Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM).
Các nội dung pháp lý trọng tâm
1. Thay đổi trong cơ chế cấp phép lao động và cư trú
Luật người nước ngoài sửa đổi dự kiến điều chỉnh quy trình cấp, gia hạn và quản lý thị thực, thẻ cư trú lao động đối với công dân các nước thứ ba ngoài EU. Thủ tục hành chính có xu hướng được đơn giản hóa nhằm rút ngắn thời gian xử lý, nhưng song song với đó là việc siết chặt kiểm soát mục đích cư trú và mối quan hệ lao động thực tế. Người lao động nước ngoài phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khai báo, trong khi doanh nghiệp có trách nhiệm đảm bảo hồ sơ pháp lý chính xác, đầy đủ và nhất quán.
2. Số hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực di trú
Một điểm mới quan trọng của dự luật là đẩy mạnh số hóa quản lý di trú. Theo đó, tài khoản điện tử dành cho người nước ngoài và các quy trình nộp hồ sơ không cần hiện diện trực tiếp sẽ được triển khai rộng rãi. Việc này giúp tăng tính minh bạch và hiệu quả, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng rủi ro pháp lý nếu thông tin khai báo sai, cập nhật chậm hoặc không phản hồi đúng thời hạn theo quy định.
3. Mở rộng trách nhiệm pháp lý của người sử dụng lao động
Luật mới dự kiến bổ sung và làm rõ các nghĩa vụ của doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài, bao gồm báo cáo tình trạng cư trú, thông báo thay đổi vị trí hoặc điều kiện làm việc, chấm dứt hoặc gián đoạn quan hệ lao động. Việc không tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ này có thể dẫn đến xử phạt hành chính nghiêm khắc, thậm chí ảnh hưởng đến quyền tiếp tục tuyển dụng lao động nước ngoài trong tương lai.
4. Tăng cường quản lý lao động di trú và an toàn pháp lý
Chính sách mới hướng đến xây dựng cơ chế tuyển dụng lao động nước ngoài minh bạch, có kiểm soát và bền vững, nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.
5. Mô hình Skills Mobility Partnerships và kinh nghiệm quốc tế
Trong khuôn khổ buổi gặp gỡ, IOM sẽ giới thiệu mô hình Skills Mobility Partnerships – hình thức hợp tác giữa quốc gia tiếp nhận và quốc gia cung ứng lao động, kết hợp đào tạo kỹ năng, tuyển dụng và quản lý di trú. Mô hình này được đánh giá là có tiềm năng áp dụng tại Cộng hòa Séc, đặc biệt trong bối cảnh thiếu hụt lao động có tay nghề, đồng thời giúp giảm thiểu các rủi ro pháp lý và xã hội liên quan đến di trú lao động.
6. Vai trò của lao động nước ngoài trong chiến lược nhân lực dài hạn
Luật người nước ngoài sửa đổi đặt lao động di trú trong bối cảnh chiến lược phát triển thị trường lao động dài hạn. Lao động nước ngoài tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong các ngành đang thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng như công nghiệp, dịch vụ, y tế, vận tải và chăm sóc xã hội, góp phần duy trì ổn định kinh tế – xã hội.
Việc chủ động cập nhật thông tin, hiểu rõ nghĩa vụ pháp lý và tham gia đối thoại chính sách sẽ là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp, người lao động và cộng đồng người Việt tại Séc thích ứng hiệu quả với khung pháp luật mới.
