Trong tháng 6/2026, hàng loạt cuộc thảo luận chính sách quan trọng đã diễn ra tại Cộng hòa Séc liên quan đến kratom, các chất điều biến tâm thần, thuốc lá, rượu, cờ bạc, môi trường số và sức khỏe tâm thần. Đây không chỉ là câu chuyện của ngành y tế mà còn có thể tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, bán lẻ và thương mại của nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh người Việt tại Séc.
Tại Hội nghị quốc tế AddictionsCEE 2026 tổ chức ở Praha, các chuyên gia từ nhiều quốc gia châu Âu thống nhất rằng chính sách về nghiện và sức khỏe tâm thần cần được xây dựng dựa trên dữ liệu khoa học, mức độ rủi ro thực tế và khả năng kiểm soát thị trường, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp cấm đoán truyền thống.
Nghiện không còn chỉ là câu chuyện của ma túy
Theo các chuyên gia, nghiện hiện nay cần được nhìn nhận trong khuôn khổ rộng hơn của y tế công cộng, sức khỏe tâm thần, phòng ngừa bệnh mãn tính, bảo vệ thanh thiếu niên và an toàn kỹ thuật số.
Các vấn đề được đề cập không chỉ bao gồm chất gây nghiện hợp pháp và bất hợp pháp mà còn liên quan tới:
- Cờ bạc.
- Thuốc có tác dụng tâm thần.
- Nghiện kỹ thuật số.
- Mạng xã hội.
- Các chất hướng thần mới.
Các đại biểu cho rằng chính sách công hiện đại cần đánh giá từng sản phẩm và từng hành vi dựa trên mức độ gây hại thực tế thay vì chỉ phân biệt đơn giản giữa “hợp pháp” và “bất hợp pháp”.
Ông Jindřich Vobořil, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Viện Nghiên cứu Chính sách Nghiện Hợp lý (IRAP), nhận định rằng châu Âu cần hiện đại hóa chính sách nghiện, tăng cường phòng ngừa, điều trị và sử dụng các công cụ thuế phù hợp để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Vì sao Cộng hòa Séc được xem là hình mẫu của khu vực?
Trong Bản ghi nhớ AddictionsCEE 2026, Cộng hòa Séc được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những quốc gia đi đầu trong việc xây dựng chính sách nghiện dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học.
Thay vì chỉ tập trung vào ma túy bất hợp pháp, Séc đã từng bước xây dựng mô hình quản lý tích hợp đối với:
- Chất hợp pháp.
- Chất bất hợp pháp.
- Cờ bạc.
- Thuốc có tác dụng tâm thần.
- Nghiện kỹ thuật số.
Theo các chuyên gia, điểm mạnh của mô hình Séc là đánh giá mức độ rủi ro thực tế của từng sản phẩm hoặc hành vi thay vì chỉ dựa trên việc sản phẩm đó hợp pháp hay bất hợp pháp.
Đây cũng là hướng đi đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ các cơ quan châu Âu.
Chính sách thuế có thể trở thành công cụ bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Một nội dung được thảo luận nhiều tại hội nghị là vai trò của chính sách thuế.
Các chuyên gia cho rằng thuế tiêu thụ đặc biệt trong tương lai cần phản ánh mức độ rủi ro của từng loại sản phẩm.
Tại Séc, từ năm 2024 đã áp dụng các mức thuế khác nhau đối với các nhóm sản phẩm thuốc lá và nicotine khác nhau.
Bản ghi nhớ cũng đề cập tới các cuộc thảo luận liên quan đến:
- Đánh thuế dựa trên hàm lượng ethanol trong đồ uống có cồn.
- Giá tối thiểu cho mỗi đơn vị cồn.
- Vai trò của thuế trong việc giảm tiêu dùng các sản phẩm có nguy cơ cao.
- Việc sử dụng nguồn thu từ thuế cho công tác phòng ngừa và điều trị.
Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, nhà hàng, quán bar hoặc kinh doanh các sản phẩm chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, đây là những xu hướng cần được theo dõi trong những năm tới.
Các chất hướng thần mới sẽ được quản lý chặt chẽ hơn
Một chủ đề khác nhận được nhiều sự quan tâm là sự xuất hiện ngày càng nhiều của các chất hướng thần mới trên thị trường.
Các chuyên gia cho rằng việc chỉ cấm hoàn toàn đôi khi không mang lại hiệu quả mong muốn, bởi thị trường có thể nhanh chóng chuyển sang các sản phẩm mới chưa được kiểm soát.
Từ năm 2025, Cộng hòa Séc đã đưa vào hệ thống pháp luật hai nhóm mới gồm:
- Chất điều biến tâm thần.
- Chất hướng thần được xếp loại.
Theo mô hình này, các sản phẩm mới có thể được quản lý thông qua:
- Giới hạn độ tuổi.
- Cấp phép bán hàng.
- Kiểm soát quảng cáo.
- Kiểm soát thành phần.
- Giám sát hoạt động phân phối.
Mục tiêu là giảm nguy cơ đối với người tiêu dùng và ngăn chặn sự phát triển của thị trường chợ đen.
Mạng xã hội và môi trường số cũng trở thành chủ đề chính sách
Một điểm đáng chú ý tại hội nghị năm nay là lần đầu tiên các chuyên gia dành sự quan tâm lớn cho môi trường kỹ thuật số.
Theo các nhà nghiên cứu sức khỏe tâm thần, những nền tảng số hiện đại có thể tạo ra các hành vi mang tính phụ thuộc tương tự như các dạng nghiện truyền thống.
Bản ghi nhớ AddictionsCEE 2026 đề xuất đưa vào chính sách các nội dung như:
- Thiết kế gây nghiện của nền tảng số.
- Cờ bạc trực tuyến.
- Mạng xã hội.
- Thuật toán đề xuất nội dung.
- Cơ chế kiếm tiền trong trò chơi điện tử.
- Bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên môi trường mạng.
Đây là tín hiệu cho thấy các quy định liên quan đến nền tảng trực tuyến, quảng cáo số và bảo vệ người dùng có thể tiếp tục được siết chặt trong tương lai.
Doanh nghiệp Việt tại Séc cần lưu ý gì?
Đối với cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh người Việt tại Séc, các cuộc thảo luận hiện nay cho thấy xu hướng quản lý trong tương lai sẽ ngày càng chú trọng:
• Kiểm soát độ tuổi khách hàng.
• Truy xuất nguồn gốc hàng hóa.
• Chất lượng và kiểm nghiệm sản phẩm.
• Thuế tiêu thụ đặc biệt.
• Hoạt động quảng cáo và tiếp thị.
• Kinh doanh trực tuyến.
• Trách nhiệm bảo vệ thanh thiếu niên.
Những thay đổi này không chỉ tác động tới lĩnh vực kratom mà còn có thể ảnh hưởng tới các ngành liên quan đến thuốc lá, nicotine, đồ uống có cồn, thương mại điện tử và các sản phẩm chịu sự quản lý đặc biệt trong tương lai.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại Séc, việc theo dõi sát các thay đổi pháp lý ngay từ bây giờ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng và giảm thiểu rủi ro trong những năm tới.
